محمد حسين بن مهدى فراهانى
197
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
بيدار و از خجالت به كسى ابراز نكرد تا آخر به كنيز خودش گفت : برو خدمت حضرت موسى بن جعفر صلوات اللّه و سلام عليه و از قول خودت عرض كن من اين طور خواب ديدهام تعبيرش چيست ؟ كنيزك رفت و عرض كرد . حضرت تبسم كرده فرمودند : اين خواب سيدهء تست ، و از او آثار خيرى به ظهور مىرسد كه مردم و عابرى سبيل تمتع از او بردارند . بدين واسطه زبيده در اين مقام بيرون آمد و با مخارج بسيار آب را بيرون آورد . و در عهد مقتدر عباسى اين قنات خرابى يافت و تعميرش كرد . و در عهد القائم - باللّه و ناصر خليفه نيز خرابى به هم رسانيد ، آنها نيز تعميرش نمودند . بعد از انقراض خلفاى بنى عباس مدتى خراب بود تا آنكه در عهد مغول امير چوپان آن را تعمير و آباد كرد . بعد گاهى خراب شده سلاطين چراكسهء مصر و سلاطين عثمانى آن را تعمير نموده و الان باقى است . وضع غلام و كنيز و اهالى اغلب سياه چرده و خيلى سفيد هم يافت مىشود . و بيشتر عملهء خدمت و كاركنان آنها غلام و كنيز است . و بسيار اشخاص از محترمين و غيره كنيزكان را تصرف نموده و به زناشوئى قبول مىكنند و اولادشان اغلب از كنيزكان است . و كنيز و غلام در اينجا بسيار و بالنسبه ارزان است . مخصوصا در وسط بازار سه محوطه است كه غلام و كنيز مىفروشند و نيمكتهاى چوبى گذاشتهاند و سه مرتبه قرار دادهاند . آنها كه در مرتبهء اولاند خود ساخته و لباس پاكيزه و سبزه و بسيار خوشگل و خوش چشم و ابرو و بانمك و غماز و طنازند . و مرتبهء دويم قدرى پستتر از اين است . و مرتبهء سيم اين كنيزهاى خيلى سياه ، لب درشت [ و ] كثيف است كه اغلب به ايران مىآورند و امثال ما گرفتار آنها مىشويم . و قيمت آنها از سى چهل تومان هست الى دويست تومان . و غلام ارزان است . و خواجه - هاى خدائى كوچك و بزرگ خوب هم در آنجا يافت مىشود چنانچه زن علاء الملك كه در اين سال به مكه آمده بود شنيدم خواجهء كوچكى در دويست تومان خريد و همراه آورد . اهل مصر و عراق عرب و شامات كنيز و غلام بسيار مىخرند . و آوردن آنها از راه دريا اسباب زحمت و گفتگو است ، از راه شام و جبل بايد آورد و هريك بيست سى تومان خرج دارد تا ورود به طهران .